Đời sống tâm lý của người lao động di cư quốc tế hồi hương: Tổng quan nghiên cứu
Đời sống tâm lý của người lao động di cư quốc tế hồi hương: Tổng quan nghiên cứu
DOI:
https://doi.org/10.1243/kkfbyf47Từ khóa:
Lao động di cư quốc tế hồi hương, Đời sống tâm lý, Căng thẳng tái hòa nhập, Thích ứng tâm lý, Sức khỏe tâm thầnTóm tắt
Bài viết tổng quan có hệ thống các nghiên cứu trong và ngoài nước nhằm làm rõ đời sống tâm lý của người lao động di cư quốc tế hồi hương ở hai khía cạnh cảm xúc và sự thích ứng tâm lý. Dựa trên 18 tài liệu được lựa chọn từ các cơ sở dữ liệu khoa học và báo cáo nghiên cứu, đánh giá của các tổ chức giai đoạn 2014 - 2024, nghiên cứu tổng hợp các bằng chứng về trải nghiệm cảm xúc và sự thích ứng tâm lý của người lao động di cư quốc tế hồi hương. Kết quả tổng quan cho thấy, người lao động hồi hương thường trải qua những trạng thái cảm xúc đa chiều và đối lập, với niềm vui đoàn tụ và tự hào khi trở về quê hương song hành cùng những khó khăn tâm lý như lo âu, trầm cảm, cảm giác xấu hổ, cô lập và khủng hoảng bản sắc trong giai đoạn đầu trở về, đặc biệt khi mất vai trò nghề nghiệp hoặc vị thế xã hội. Tuy nhiên, các yếu tố bảo vệ như hỗ trợ gia đình, kết nối cộng đồng, niềm tin tôn giáo và khả năng phục hồi cá nhân giúp thúc đẩy sự ổn định cảm xúc và thích ứng tích cực. Sự thích ứng tâm lý được xác định là trụ cột trung tâm của tái hòa nhập bền vững, chịu ảnh hưởng bởi cả yếu tố cá nhân (chuẩn bị hồi hương, năng lực ứng phó) và yếu tố xã hội (mạng lưới hỗ trợ, sự thừa nhận xã hội). Nghiên cứu nhấn mạnh nhu cầu tích hợp chăm sóc sức khỏe tâm thần và tham vấn tâm lý - xã hội vào chính sách hỗ trợ người lao động di cư hồi hương, nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống và tính bền vững của hồi hương tại Việt Nam. Kết quả tổng quan nghiên cứu này góp phần cung cấp bằng chứng thực tiễn cho việc phát triển chính sách hỗ trợ tâm lý - xã hội đối với người di cư lao động hồi hương tại Việt Nam
Tài liệu tham khảo
Tài liệu tiếng Việt
1. Cục Lãnh sự - Bộ Ngoại giao (2024). Hồ sơ di cư Việt Nam 2023. NXB Thanh niên.
2. Đỗ Quý Dương, Lưu Thị Lịch và cộng sự (2021). Sự biến đổi các giá trị và mối quan hệ với quyết định di cư. Báo cáo nghiên cứu đánh giá cơ sở dự án Phòng chống nô lệ thời hiện đại, Tổ chức Tầm nhìn Thế giới.
3. Đào Thị Minh Hương, Nguyễn Đình Tuấn, Lưu Thị Lịch (2014). Thực trạng người di cư bất hợp pháp trở về từ Vương Quốc Anh. Báo cáo nghiên cứu của Trung tâm Đào tạo Phát triển cộng đồng và Đại sứ quán Anh tại Hà Nội.
4. Jesperson, S., Ngô Hương và Vũ Công Giao (2023). Tính dễ bị tổn thương của lao động di cư trước nguy cơ bị mua bán và bóc lột ở Đông Nam Á: Phân tích về Việt Nam (Vietnam Country Case Study). ODI /ASEAN-ACT Partnership Hub. https://aseanactpartnershiphub.
com/wp-content/uploads/2023/08/Vietnam-Country-Case-Study-public-version-28.4.2023-
Thiet-ke.pdf.
5. Lưu Thị Lịch (2020). Vấn đề an ninh cá nhân của lao động Việt Nam tại một số nước châu Á giai đoạn 2015 - 2020. Báo cáo tổng hợp Nhiệm vụ nghiên cứu cấp cơ sở. Viện Nghiên cứu Con người.
6. Lưu Thị Lịch và Nguyễn Thị Lê (2021). Đánh giá tính khả thi của Văn phòng thông tin di cư trực tuyến. Báo cáo nghiên cứu, Tổ chức Di cư Quốc tế (IOM).
7. Lưu Thị Lịch, Dương Minh Thuận và Lê Tường Vân (2021). Trải nghiệm, khó khăn và nhu cầu của phụ nữ di cư hồi hương từ Hàn Quốc trở về Việt Nam. Báo cáo nghiên cứu dự án, Tổ chức Di cư Quốc tế (IOM) và Trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam.
8. Lưu Thị Lịch, Nguyễn Đình Tuấn, Đào Thị Minh Hương (2024). Thực trạng người Việt Nam trở về từ Vương Quốc Anh (giai đoạn 2014 - 2023). Báo cáo nghiên cứu của Viện Nghiên cứu Gia đình và Giới và Đại sứ quán Anh tại Hà Nội.
9. Lưu Thị Lịch, Nguyễn Quốc Phong, Lưu Nguyệt Minh (2023). Đánh giá các mô hình hỗ trợ tái hòa nhập cho nạn nhân bị mua bán và người di cư bị tổn thương trở về Việt Nam. Báo cáo nghiên cứu, Tổ chức Di cư Quốc tế (IOM) và Cục Phòng, chống tệ nạn xã hội - Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội.
10. Nguyễn Thị Bích Thủy (1999). Tái hòa nhập với cộng đồng của người di cư hồi hương ở thành phố Hải Phòng. Luận án tiến sỹ. Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh.
11. Tổ chức Di cư Quốc tế (IOM) (2020). Tính dễ bị tổn thương và rủi ro bị bóc lột của lao động di cư Việt Nam - Nghiên cứu định tính về trải nghiệm của người lao động trở về. Thành phố Hồ Chí Minh: IOM. https://publications.iom.int/system/files/pdf/Vulnerabilities-and-Risks-of-Exploitation-VI_0.pdf.
12. Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) và Tổ chức Di cư Quốc tế (IOM) (2018). Rủi ro và lợi ích: Tác động của di cư lao động ở Đông Nam Á - Những phát hiện chính ở Việt Nam. Genève: ILO & IOM. https://www.ilo.org/sites/default/files/wcmsp5/groups/
public/%40asia/%40ro-bangkok/%40ilo-hanoi/documents/publication/wcms_630873.pdf.
13. Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) và Tổng cục Thống kê (GSO) (2022). Khoảng trống về số liệu trong thống kê lao động di cư quốc tế ở Việt Nam. Hà Nội: ILO Việt Nam & GSO. https://www.nso.gov.vn/wp-content/uploads/2023/01/Data-gaps-report-vie-14h-30.12-web.pdf.
Tài liệu tiếng Anh
13. Banerjee, S. (2022). Psychosocial health of returning migrant workers in India: A cross-sectional study. Asian Journal of Social Health, 18(2), 45-59.
14. Chapagai, M., Pant, S. B., Tulachan, P., & Dhungana, S. (2017). Psychiatric morbidity among repatriated Nepalese foreign labor migrants: A hospital-based study. Journal of Institute of Medicine, 39(1), 23-30.
15. Desie, A., Alemayehu, M., & Tadesse, L. (2024). Mental health and psychosocial wellbeing among Ethiopian migrant returnees: Evidence from a mixed-method study. International Journal of Migration and Health, 12(1), 23-37.
16. Gmelch, G. (1980). Return migration. Annual Review of Anthropology, 9, 135-159.
17. Hatsukano, N. (2018). Returned migrant workers in Cambodia: Reintegration and psychological wellbeing. ERIA Discussion Paper Series No. 285. Jakarta: Economic Research Institute for ASEAN and East Asia (ERIA).
18. Howland, D., Mehlau, A., Noun, P. (2021). The Mental health and psychosocial wellbeing of migrant workers under the Kafala system. The GIZ 'Mental Health and Psychosocial Support (MHPSS) - Strengthening of Psychological Resources for Crisis Coping in Lebanon' project on behalf of the German Federal Ministry for Economic Cooperation and Development (BMZ) in cooperation with the Committee on Advocacy for MHPSS for Migrant Workers in Lebanon
19. International Labour Organization (ILO) (2019). Effective return and reintegration of migrant workers with special focus on ASEAN Member States. Geneva: ILO.
20. International Organization for Migration (IOM) (2014). Research report on mental health and psychosocial wellbeing of Tajik return migrants. Dushanbe: IOM.
21. International Organization for Migration (IOM) (2023a). Making the return of migrant workers work for Viet Nam. Hanoi: IOM.
22. International Organization for Migration (2023b). Inner journeys: Mental health, psychosocial support and reintegration of returnee migrants in the Horn of Africa and Eastern Africa. IOM.
23. International Organization for Migration (IOM) (2023c). Mental health problems of returned tajik labour migrants and their experiences seeking mental health care and psychosocial support. IOM ISBN: 978-92-9268-534-8.
24. Lee, E. S., Lee, E. K., Zhu, J. S., & Yang, M. (2024). A multilevel review of the psychological and emotional challenges faced by skilled migrants: Extending the psychological toll model. International Journal of Intercultural Relations, 103, 102074. https://doi.org/10.1016/j.ijintrel.2024.102074.
25. Mucci, N., Giorgi, G., Roncaioli, M., Fiz Perez, J., & Arcangeli, G. (2020). Migrant workers and psychological health: A systematic review. Sustainability, 12(1), 120-138. https://doi.org/10.3390/su12010120.
26. Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD) (2020). Sustainable reintegration of returning migrants: A multi-dimensional approach. Paris: OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/9789264305856-en.
27. Ozola-Cīrule, K., & Martinsone, K. (2025). Identification of stress factors in returning migrants in Latvia. Journal of Baltic Psychology, 32(1), 77-95.
28. Sussman, N. M. (2002). Testing the cultural identity model of the cultural transition cycle: Sojourners return home. International Journal of Intercultural Relations, 26(4), 391-408.
29. Vathi, Z. (2017). The interface between return migration and psycho-social wellbeing. In Z. Vathi & R. King (Eds.), Return migration and psychosocial wellbeing: Discourses, policy-making and outcomes for migrants and their families (pp. 1-18). London: Routledge.
30. Zhang, S., et al. (2021) Estimating the Prevalence of Forced Labour among Vietnamese Adult Migrant Labourers to Japan/Taiwan. Global Fund to End Modern Slavery.
