Nhận diện các kênh truyền bá việc đọc trong xã hội phong kiến Việt Nam: Nhận diện các kênh truyền bá việc đọc trong xã hội phong kiến Việt Nam

Lê Thị Hoa

doi:10.1243/pj0fjm53

Các tác giả

Lê Thị Hoa Tác giả

DOI:

https://doi.org/10.1243/pj0fjm53

Từ khóa:

việc đọc, xã hội phong kiến, lý thuyết truyền bá đổi mới, hệ thống khoa cử, bất bình đẳng tri thức

Tóm tắt

Bài viết vận dụng lý thuyết truyền bá đổi mới để nhận diện và phân tích ba nhóm kênh truyền bá việc đọc trong xã hội phong kiến Việt Nam, bao gồm: kênh truyền bá chính thức gắn với hệ thống giáo dục Nho học và chế độ khoa cử; kênh truyền bá văn bản với các hình thức lưu giữ và phổ biến tri thức như sách chép tay, mộc bản, bia đá, các văn bản cộng đồng; và kênh truyền bá liên cá nhân thông qua các mạng lưới xã hội như thầy - trò, gia đình, dòng họ và làng xã. Kết quả nghiên cứu cho thấy việc đọc được lan tỏa thông qua nhiều kênh truyền bá khác nhau, nhưng diễn ra không đồng đều và mang tính chọn lọc cao. Việc tiếp cận và thực hành đọc chủ yếu tập trung trong một bộ phận nhỏ có điều kiện học vấn và nguồn lực, trong khi phần lớn dân cư bị hạn chế bởi rào cản chữ viết, thiết chế giáo dục và điều kiện kinh tế-xã hội. Do đó, việc đọc trong xã hội phong kiến không phải là một thực hành phổ quát, mà chịu sự chi phối của cấu trúc phân tầng và các cơ chế truyền bá tri thức. Các kênh truyền bá, vì vậy, không chỉ lan tỏa tri thức mà còn góp phần duy trì và tái sản xuất bất bình đẳng trong tiếp cận tri thức giữa các nhóm xã hội.

Tài liệu tham khảo

Bourdieu, P. (1986). The forms of capital. In J. G. Richardson (Ed.), Handbook of theory and research for the sociology of education (pp. 241-258). Greenwood Press.

Bourdieu, P., & Passeron, J.-C. (1977). Reproduction in education, society and culture. Sage.

Da Nang Department of Culture and Sports. (2022). Ma nhai Ngũ Hành Sơn (tư liệu về hệ thống văn bản khắc đá).

Đinh Khắc Thuân. (2003). Khoa cử và giáo dục Việt Nam. Nxb Khoa học Xã hội.

Insun, Y. (1998). Law and society in seventeenth and eighteenth century Vietnam. Seoul National University Press.

Marr, D. G. (1981). Vietnamese tradition on trial, 1920-1945. University of California Press.

Nguyễn Đổng Chi. (1962). Việt Nam cổ văn học sử. Nxb Giáo dục.

Nguyễn Hồng Phong. (1959). Xã thôn Việt Nam. Nxb Văn Sử Địa.

Nguyễn Quang Hồng. (2008). Khái luận văn tự học chữ Nôm. Nxb Giáo dục.

Nguyễn Tài Cẩn. (1995a). Giáo trình lịch sử ngữ âm tiếng Việt. Nxb Giáo dục, tr. 54-60.

Nguyễn Tài Cẩn. (1995b). Giáo dục và khoa cử Việt Nam thời phong kiến. Nxb Khoa học Xã hội.

Nguyễn Văn Huyên. (1995). Văn minh Việt Nam. Hà Nội. Nxb Khoa học Xã hội.

Nguyễn Văn Tài. (2008). Văn bản Hán Nôm và đời sống xã hội Việt Nam. Nxb Khoa học Xã hội, tr. 88-95.

Phạm Thị Tâm. (2016). Văn hóa đọc Việt Nam truyền thống. Nxb Thông tin và Truyền thông, tr. 102-110.

Phan Đại Doãn. (2001). Làng xã Việt Nam: Một số vấn đề kinh tế - văn hóa - xã hội. Nxb Chính trị Quốc gia.

Phan Huy Chú. (2007). Lịch triều hiến chương loại chí. Nxb Giáo dục.

Phan Huy Lê. (2011). Lịch sử Việt Nam. Nxb Giáo dục Việt Nam.

Phan Huy Lê. (2012). Lịch sử và văn hóa Việt Nam: Tiếp cận bộ phận. Nxb Thế giới, tr. 112-118, 215-220, 245-252, 310-318.

Rogers, E. M. (2003). Diffusion of innovations. Free Press. 5th ed., pp. 5-7, 11-16, 18-25.

Taylor, K. W. (2013). A history of the Vietnamese. Cambridge University Press, pp. 105-112.

Trần Nghĩa. (2004). Di sản Hán Nôm Việt Nam. Nxb Khoa học Xã hội, tr. 35-42.

Trần Quốc Vượng. (1994). Văn hóa Việt Nam: Tìm tòi và suy ngẫm. Nxb Văn hóa Dân tộc, tr. 120-128; 210-215.

Trần Quốc Vượng. (1998). Cơ sở văn hóa Việt Nam. Nxb Giáo dục, tr. 85-90, 132-138, 140-145.

Trần Văn Giáp. (1990). Tìm hiểu kho sách Hán Nôm. Nxb Khoa học Xã hội.

UNESCO. (2009). Nguyen dynasty woodblocks (Memory of the World Programme documentation). UNESCO.

Viện Nghiên cứu Hán Nôm. (n.d.). Tư liệu văn khắc Hán Nôm Việt Nam.

Vũ Văn Quân. (2012). Văn bia và đời sống xã hội Việt Nam. Nxb Khoa học Xã hội, tr. 60-68.

Whitmore, J. K. (1985). Vietnam, Hồ Quý Ly, and the Ming (1371-1421). Yale University Southeast Asia Studies.

Whitmore, J. K. (2015). The development of the Le state, 15th century Vietnam. Cornell University Press.

Woodside, A. (1971). Vietnam and the Chinese model: A comparative study of Nguyen and Ch’ing civil government in the first half of the nineteenth century (pp. 170-175). Harvard University Press.