Nhân tố xã hội tác động đến lựa chọn sinh con ở việt nam: góc nhìn từ lý thuyết xã hội học

Tóm tắt

Bài viết phân tích các nhân tố xã hội tác động đến lựa chọn sinh con ở Việt Nam dưới góc nhìn xã hội học dân số, coi sinh đẻ là một hành vi xã hội có tính chiến lược. Trên cơ sở tích hợp ba khung lý thuyết lựa chọn hợp lý, vị thế/vai trò xã hội và vai trò giới nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích định tính dựa trên tổng hợp dữ liệu thứ cấp từ thống kê quốc gia, các công trình nghiên cứu trong nước và quốc tế, cùng một số văn bản chính sách liên quan. Kết quả cho thấy lựa chọn sinh con bị chi phối bởi ba nhóm cơ chế chính. Thứ nhất, giá trị con cái chuyển dịch từ chức năng kinh tế sang giá trị cảm xúc và “chất lượng”, trong khi cả chi phí trực tiếp và chi phí cơ hội của việc nuôi dạy con gia tăng, làm suy giảm động lực sinh thêm con. Thứ hai, vị thế xã hội (thể hiện qua học vấn và mức sống) cấu trúc hóa kỳ vọng nuôi dạy và chiến lược sống, thúc đẩy mô hình gia đình nhỏ nhằm tối ưu hóa đầu tư cho mỗi trẻ và duy trì chất lượng sống. Thứ ba, bất bình đẳng giới trong phân công lao động gia đình làm tăng gánh nặng kép và chi phí cơ hội của phụ nữ, dẫn tới trì hoãn sinh hoặc giới hạn số con. Đồng thời làm rõ sự giao thoa và tương tác giữa các nhóm nhân tố này trong những bối cảnh kinh tế-xã hội vĩ mô và các chuẩn mực văn hóa-xã hội ở cấp độ vi mô.