Mối liên hệ giữa trải nghiệm tuổi thơ và trầm cảm, lo âu, stress ở người trưởng thành trẻ tuổi Việt Nam
Mối liên hệ giữa trải nghiệm tuổi thơ và trầm cảm, lo âu, stress ở người trưởng thành trẻ tuổi Việt Nam
DOI:
https://doi.org/10.1243/ry89t933Từ khóa:
Trải nghiệm tuổi thơ tiêu cực, Trải nghiệm tuổi thơ tích cực, Trầm cảm, Lo âu, Stress, Người trưởng thành trẻ tuổiTóm tắt
Các nghiên cứu gần đây tại Việt Nam đã nhấn mạnh tác động của trải nghiệm tuổi thơ tiêu cực đối với các vấn đề sức khỏe tinh thần ở độ tuổi thanh thiếu niên và đầu trưởng thành. Bên cạnh đó, đã có nhiều nghiên cứu trên thế giới chứng minh vai trò bảo vệ của trải nghiệm tuổi thơ tích cực trước những ảnh hưởng của trải nghiệm tuổi thơ tiêu cực. Nghiên cứu hiện tại được thực hiện trên 274 khách thể từ 18 - 30 tuổi tại Việt Nam (độ tuổi trung bình = 21,12; độ lệch chuẩn = 3,03) với mục đích kiểm tra mối liên hệ giữa trải nghiệm tuổi thơ tiêu cực và trải nghiệm tuổi thơ tích cực với nguy cơ trầm cảm, lo âu, stress ở giai đoạn đầu tuổi trưởng thành. Kết quả cho thấy, 88,7% số người tham gia khảo sát từng có ít nhất một trải nghiệm tuổi thơ tiêu cực và 67,5% số khách thể có từ 8 trải nghiệm tuổi thơ tích cực trở lên. Về sức khỏe tinh thần, tỷ lệ người có dấu hiệu trầm cảm, lo âu và stress đều ở mức cao (lần lượt là: 60,2%; 77,0%; 66,1%). Kết quả phân tích hồi quy chỉ ra rằng trải nghiệm tuổi thơ tiêu cực và trải nghiệm tuổi thơ tích cực có khả năng dự báo các vấn đề về sức khỏe tinh thần ở đầu tuổi trưởng thành một cách độc lập thay vì tương tác với nhau, trong đó trải nghiệm tuổi thơ tiêu cực làm tăng nguy cơ trầm cảm, lo âu và stress còn trải nghiệm tuổi thơ tích cực đóng vai trò như yếu tố làm thuyên giảm những nguy cơ này. Từ kết quả đó, nghiên cứu đề xuất nên tập trung thúc đẩy trải nghiệm tuổi thơ tích cực trong môi trường phát triển đầu đời song song với việc ngăn ngừa các trải nghiệm tuổi thơ tiêu cực.
Tài liệu tham khảo
1. Afifi, T. O., Boman, J., Fleisher, W., & Sareen, J. (2009). The relationship between child abuse, parental divorce, and lifetime mental disorders and suicidality in a nationally representative adult sample. Child Abuse & Neglect, 33(3), 139-147 https://doi.org/10.1016/j.chiabu.2008.12.009
2. American Psychological Association (2018). Dictionary of Psychology https://dictionary.apa.org/
3. Anda, R. F., Felitti, V. J., Bremner, J. D., Walker, J. D., Whitfield, Ch., Perry, B. D., Dube, Sh. R., & Giles, W. H. (2006). The enduring effects of abuse and related adverse experiences in childhood. European Archives of Psychiatry and Clinical Neuroscience, 256(3), 174-186. https://doi.org/10.1007/s00406-005-0624-4
4. Anda, R. F., Porter, L. E., & Brown, D. W. (2020). Inside the adverse childhood experience score: Strengths, limitations, and misapplications. American Journal of Preventive Medicine, 59(2), 293-295. https://doi.org/10.1016/j.amepre.2020.01.009
5. Bethell, C., Jones, J., Gombojav, N., Linkenbach, J., & Sege, R. (2019). Positive childhood experiences and adult mental and relational health in a statewide sample JAMA Pediatrics, 173(11), e193007. https://doi.org/10.1001/jamapediatrics.2019.3007
6. Bunting, L., McCartan, C., Davidson, G., Grant, A., Mulholland, C., Schubotz, D., Hamill, R., McBride, O., Murphy, J., Nolan, E., & Shevlin, M. (2023). The influence of adverse and positive childhood experiences on young people’s mental health and experiences of self-harm and suicidal ideation. Child Abuse & Neglect, 140, 106159 https://doi.org/10.1016/j.chiabu.2023.106159
7. Centers for Disease Control and Prevention (2022). Creating Positive Childhood Experiences. https://www.cdc.gov/features/healthychildren/
8. Chang, X., Jiang, X., Mkandarwire, T., & Shen, M. (2019). Associations between adverse childhood experiences and health outcomes in adults aged 18-59 years. PloS One, 14(2), e0211850. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0211850
9. Copeland, W. E., Shanahan, L., Hinesley, J., Chan, R. F., Aberg, K. A., Fairbank, J A., van den Oord, E. J. C. G., & Costello, E. J. (2018). Association of childhood trauma exposure with adult psychiatric disorders and functional outcomes. JAMA Network Open, 1(7), e184493. https://doi.org/10.1001/jamanetworkopen.2018.4493
10. Crandall, A., Broadbent, E., Stanfill, M., Magnusson, B. M., Novilla, M. L. B., Hanson, C. L., & Barnes, M. D. (2020). The influence of adverse and advantageous childhood experiences during adolescence on young adult health. Child Abuse & Neglect, 108, 104644. https://doi.org/10.1016/j.chiabu.2020.104644
11. Crandall, A., Miller, J. R., Cheung, A., Novilla, L. K., Glade, R., Novilla, M. L. B., Magnusson, B. M., Leavitt, B. L., Barnes, M. D., & Hanson, C. L. (2019). ACEs and counter-ACEs: How positive and negative childhood experiences influence adult health Child Abuse & Neglect, 96, 104089. https://doi.org/10.1016/j.chiabu.2019.104089
12. Daines, C. L., Hansen, D., Novilla, M. L. B., & Crandall, A. (2021). Effects of positive and negative childhood experiences on adult family health. BMC Public Health, 21(1), 651. https://doi.org/10.1186/s12889-021-10732-w
13. Doom, J. R., Seok, D., Narayan, A. J., & Fox, K. R. (2021). Adverse and benevolent childhood experiences predict mental health during the COVID-19 Pandemic. Adversity and Resilience Science, 2(3), 193-204. https://doi.org/10.1007/s42844-021-00038-6
14. Felitti, V. J., Anda, R. F., Nordenberg, D., Williamson, D. F., Spitz, A. M., Edwards, V., Koss, M. P., & Marks, J. S. (1998). Relationship of childhood abuse and household dysfunction to many of the leading causes of death in adults: The Adverse Childhood Experiences (ACE) Study. American Journal of Preventive Medicine, 14(4), 245-258. https://doi.org/10.1016/s0749-3797(98)00017-8
15. Finkelhor, D., Shattuck, A., Turner, H., & Hamby, S. (2013). Improving the adverse childhood experiences study scale. JAMA Pediatrics, 167(1), 70-75. https://doi.org/ 10.1001/jamapediatrics.2013.420
16. Finkelhor, D., Shattuck, A., Turner, H., & Hamby, S. (2015). A revised inventory of Adverse Childhood Experiences. Child Abuse & Neglect, 48, 13-21. https://doi.org/10.1016/j.chiabu.2015.07.011
17. Gajos, J. M., Miller, C. R., Leban, L., & Cropsey, K. L. (2022). Adverse childhood experiences and adolescent mental health: Understanding the roles of gender and teenage risk and protective factors. Journal of Affective Disorders, 314, 303-308 https://doi.org/10.1016/j.jad.2022.07.047
18. Hou, H., Zhang, C., Tang, J., Wang, J., Xu, J., Zhou, Q., Yan, W., Gao, X., & Wang, W. (2022). Childhood experiences and psychological distress: can benevolent childhood experiences counteract the negative effects of adverse childhood experiences? Frontiers in Psychology, 13. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2022.800871
19. Hughes, K., Bellis, M. A., Hardcastle, K. A., Sethi, D., Butchart, A., Mikton, C., Jones, L., & Dunne, M. P. (2017). The effect of multiple adverse childhood experiences on health: A systematic review and meta-analysis. The Lancet. Public Health, 2(8), e356-e366. https://doi.org/10.1016/S2468-2667(17)30118-4
20. Jones, N. L., Gilman, S. E., Cheng, T. L., Drury, S. S., Hill, C. V., & Geronimus, A T. (2019). Life course approaches to the causes of health disparities. American Journal of Public Health, 109(S1), S48–S55. https://doi.org/10.2105/AJPH.2018.304738
21. Kalmakis, K. A., & Chandler, G. E. (2013). Adverse childhood experiences: Towards a clear conceptual meaning. Journal of Advanced Nursing, 70(7), 1489-1501 https://doi.org/10.1111/jan.12329
22. Kim, Y., Kim, K., Chartier, K. G., Wike, T. L., & McDonald, S. E. (2019). Adverse childhood experience patterns, major depressive disorder, and substance use disorder in older adults. Aging & Mental Health, 25(3), 484-491. https://doi.org/10.1080/13607863.2019.1693974
23. Kuhar, M., & Zager Kocjan, G. (2021). Associations of adverse and positive childhood experiences with adult physical and mental health and risk behaviours in Slovenia. European Journal of Psychotraumatology, 12(1), 1924953. https://doi.org/10.1080/20008198.2021.1924953
24. Le, T., Dang, H. M., & Weiss, B. (2022). Prevalence of adverse childhood experiences among Vietnamese high school students. Child Abuse & Neglect, 128, 105628. https://doi.org/10.1016/j.chiabu.2022.105628
25. Lovibond, S. H., & Lovibond, P. F. (1995). Manual for the Depression Anxiety Stress Scales (2nd ed). Psychology Foundation of Australia
26. Masten, A. S., & Cicchetti, D. (2016). Resilience in development: Progress and transformation. In Developmental psychopathology: Risk, resilience, and intervention, 4, 271-333. John Wiley & Sons, Inc. https://doi.org/10.1002/9781119125556.devpsy406
27. Masten, A. S., & Motti-Stefanidi, F. (2020). Multisystem resilience for children and youth in disaster: Reflections in the context of COVID-19. Adversity and Resilience Science, 1(2), 95-106. https://doi.org/10.1007/s42844-020-00010-w
28. McEwen, B. S., Gray, J. D., & Nasca, C. (2015). Recognizing resilience: Learning from the effects of stress on the brain. Neurobiology of Stressi, 1, 1-11. https://doi.org/10.1016/j.ynstr.2014.09.001
29. Merrick, M. T., Ports, K. A., Ford, D. C., Afifi, T. O., Gershoff, E. T., & GroganKaylor, A. (2017). Unpacking the impact of adverse childhood experiences on adult mental health. Child Abuse & Neglect, 69, 10-19. https://doi.org/10.1016/j.chiabu 2017.03.016
30. Narayan, A. J., Frederick, D. E., Merrick, J. S., Sayyah, M. D., & Larson, M. D (2023). Childhood centeredness is a broader predictor of young adulthood mental health than childhood adversity, attachment, and other positive childhood experiences Adversity and Resilience Science, 4(2), 191-210. https://doi.org/10.1007/s42844-023-00089-x
31. Narayan, A. J., Rivera, L. M., Bernstein, R. E., Harris, W. W., & Lieberman, A. F (2018). Positive childhood experiences predict less psychopathology and stress in pregnant women with childhood adversity: A pilot study of the benevolent childhood experiences (BCEs) scale. Child Abuse & Neglect, 78, 19-30. https://doi.org/10.1016/j.chiabu.2017.09.022
32. Salinas-Miranda, A. A., Salemi, J. L., King, L. M., Baldwin, J. A., Berry, E. L., Austin, D. A., Scarborough, K., Spooner, K. K., Zoorob, R. J., & Salihu, H. M. (2015) Adverse childhood experiences and health-related quality of life in adulthood: Revelations from a community needs assessment. Health and Quality of Life Outcomes, 13, 123. https://doi.org/10.1186/s12955-015-0323-4
33. Shonkoff, J. P., Garner, A. S. (2012). Committee on psychosocial aspects of child and family health, committee on early childhood, adoption, and dependent care, & section on developmental and behavioral pediatrics the lifelong effects of early childhood adversity and toxic stress. Pediatrics, 129(1), e232-246. https://doi.org/10.1542/peds 2011-2663
34. Thai, T. T., Cao, P. L. T., Kim, L. X., Tran, D. P., Bui, M. B., & Bui, H. H. T (2020). The effect of adverse childhood experiences on depression, psychological distress and suicidal thought in Vietnamese adolescents: Findings from multiple crosssectional studies. Asian Journal of Psychiatry, 53, 102134. https://doi.org/10.1016/j.ajp.2020.102134
35. Tran, Q. A., Dunne, M. P., Vo, T. V., & Luu, N. H. (2015). Adverse childhood experiences and the health of university students in eight provinces of Vietnam. Asia Pacific Journal of Public Health, 27(8_suppl), 26S-32S. https://doi.org/10.1177/1010539515589812
36. Tran, T. D., Tran, T., & Fisher, J. (2013). Validation of the depression anxiety stress scales (DASS) 21 as a screening instrument for depression and anxiety in a rural community-based cohort of northern Vietnamese women. BMC Psychiatry, 13, 24 https://doi.org/10.1186/1471-244X-13-24
37. Vinh, N. A., Thanh, D. T. M., & Long, P. D. (2024). Parent, friend and teacher relationships buffer against the effect of adverse childhood experiences and mental disorders among adolescents in urban Vietnam. Journal of Affective Disorders Reports, 16, 100727. https://doi.org/10.1016/j.jadr.2024.100727
38. You, Z., Chen, M., Yang, S., Zhou, Z., & Qin, P. (2014). Childhood adversity, recent life stressors and suicidal behavior in chinese college students. PLOS ONE, 9(3) https://doi.org/10.1371/journal.pone.0086672
39. Zimmerman, M. A. (2013). Resiliency theory: A strengths-based approach to research and practice for adolescent health. Health Education & Behavior, 40(4), 381-383. https://doi.org/10.1177/1090198113493782
