Vượt ra ngoài khuôn khổ DSM/ICD: Nhà tâm lý trị liệu hiểu sự bế tắc của thân chủ dựa trên điều gì?
Vượt ra ngoài khuôn khổ DSM/ICD: Nhà tâm lý trị liệu hiểu sự bế tắc của thân chủ dựa trên điều gì?
DOI:
https://doi.org/10.1243/t0rhjt94Từ khóa:
DSM/ICD, Phân loại bệnh lý tâm thần theo thứ bậc, Trị liệu dựa theo tiến trình, Xuyên chẩn đoánTóm tắt
Trong đào tạo và thực hành tâm lý lâm sàng hiện nay, việc phụ thuộc quá mức vào các hệ thống phân loại như DSM-5 và ICD-11 có thể làm hạn chế khả năng hiểu các khó khăn tâm lý phức tạp, đặc biệt ở nhóm thân chủ dưới ngưỡng chẩn đoán hoặc có biểu hiện đồng mắc. Bài viết này đề xuất một cách tiếp cận bổ sung dựa trên các mô hình xuyên chẩn đoán như Phân loại bệnh lý tâm thần theo thứ bậc và Trị liệu dựa theo tiến trình, nhấn mạnh sự chuyển dịch từ “chẩn đoán hội chứng” sang “phân tích quy trình tâm lý”. Thông qua phân tích một trường hợp lâm sàng điển hình kết hợp với tổng quan tài liệu, bài viết minh họa cách các can thiệp nhắm vào những quy trình cốt lõi như sự linh hoạt tâm lý, tự trắc ẩn và điều chỉnh cảm xúc có thể mang lại hiệu quả vượt ra ngoài việc giảm các triệu chứng đơn lẻ. Cách tiếp cận này cho phép thiết kế can thiệp cá nhân hóa và phù hợp với cả những thân chủ không đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn chẩn đoán. Bài viết nhấn mạnh rằng việc thấu hiểu các quy trình vận hành của tâm trí là một hướng phát triển quan trọng của trị liệu tâm lý đương đại.
Tài liệu tham khảo
Barlow, D. H., Farchione, T. J., Fairholme, C. P., Ellard, K. K., Boisseau, C. L., & Allen, L. B. (2017). The unified protocol for transdiagnostic treatment of emotional disorders: A randomized clinical trial. JAMA Psychiatry, 74(9), 875-884. https://doi.org/10.1001/jamapsychiatry.2017.2164.
Caspi, A., Houts, R. M., Belsky, D. W., Goldman-Mellor, S. J., Harrington, H., Israel, S., & Moffitt, T. E. (2014). The p factor: One general psychopathology factor in the structure of psychiatric disorders?. Clinical Psychological Science, 2(2), 119-137.
Harvey, A. G., Watkins, E., Mansell, W., & Shafran, R. (2004). Cognitive behavioural processes across psychological disorders: A transdiagnostic approach to research and treatment. Oxford University Press.
Hayes, S. C., & Hofmann, S. G. (2018). Process-based CBT: The science and core clinical competencies of cognitive behavioral therapy. New Harbinger.
Hayes, S. C., Hofmann, S. G., & Ciarrochi, J. (2019). A process-based approach to psychological diagnosis and treatment. Current Opinion in Psychology, 30, 5-10.
Hayes, S. C., Luoma, J. B., Bond, F. W., Masuda, A., & Lillis, J. (2006). Acceptance and commitment therapy: Model, processes and outcomes. Behaviour Research and Therapy, 44(1), 1-25.
Hyman, S. E. (2010). The diagnosis of mental disorders: The problem of reification. Annual Review of Clinical Psychology, 6, 155-179.
Johnson, J. C. S., Byrne, G. J., & Pelecanos, A. M. (2022). The prevalence of subthreshold psychiatric symptoms and associations with alcohol and substance use disorders: From a nationally representative survey of 36,309 adults. BMC psychiatry, 22(1), 270.
Kendell, R., & Jablensky, A. (2003). Distinguishing between the validity and utility of psychiatric diagnoses. American Journal of Psychiatry, 160(1), 4-12.
Kessler, R. C., Chiu, W. T., Demler, O., & Walters, E. E. (2005). Prevalence, severity, and comorbidity of 12-month DSM-IV disorders. Archives of General Psychiatry, 62(6), 617-627.
Kotov, R., Krueger, R. F., Watson, D., Achenbach, T. M., Althoff, R. R., Bagby, R. M., ... & Zimmerman, M. (2017). The hierarchical taxonomy of psychopathology (HiTOP). Journal of Abnormal Psychology, 126(4), 454-477.
Kupfer, D. J., Regier, D. A., & Kuhl, E. A. (2008). On the road to DSM-V and ICD-11. American Journal of Psychiatry, 165(6), 645-648.
Miller N. S. (1994). Psychiatric Comorbidity: Occurrence and Treatment. Alcohol Health and Research World, 18(4), 261-264.
Wampold, B. E., & Imel, Z. E. (2015). The great psychotherapy debate: The evidence for what makes psychotherapy work (2nd ed.). Routledge.
Zhang, R., Peng, X., Song, X., Long, J., Wang, C., Zhang, C., … Lee, T. M. C. (2023). The prevalence and risk of developing major depression among individuals with subthreshold depression in the general population. Psychological Medicine, 53(8), 3611-3620.
