Cảm nhận căng thẳng và rối loạn lo âu ở cha mẹ có con rối loạn phát triển: Cảm nhận căng thẳng và rối loạn lo âu ở cha mẹ có con rối loạn phát triển

Đỗ Thị Lệ Hằng; Bùi Thị Thanh Thuận

doi:10.1243/8mgvev89

Cảm nhận căng thẳng và rối loạn lo âu ở cha mẹ có con rối loạn phát triển

Các tác giả

Đỗ Thị Lệ Hằng Tác giả
Bùi Thị Thanh Thuận Tác giả

DOI:

https://doi.org/10.1243/8mgvev89

Từ khóa:

Cảm nhận căng thẳng, Rối loạn lo âu, Rối loạn phát triển

Tóm tắt

Nuôi dạy trẻ có nhu cầu đặc biệt đặt ra những thách thức đối với sức khỏe tâm thần của người chăm sóc. Nghiên cứu này nhằm phân tích thực trạng cảm nhận căng thẳng và lo âu ở cha mẹ có con rối loạn phát triển tại phường Việt Trì, tỉnh Phú Thọ. Khảo sát được thực hiện trên 147 cha mẹ có con rối loạn phát triển thông qua hình thức bảng hỏi tự báo cáo. Nghiên cứu sử dụng thang đo chuẩn hóa Cảm nhận căng thẳng (PSS-10) và Rối loạn lo âu (GAD-7) để đánh giá mức độ khó khăn tâm lý. Kết quả nghiên cứu cho thấy các yếu tố giới tính, trình độ học vấn và đặc điểm nhân khẩu học của trẻ không tạo ra sự khác biệt có ý nghĩa thống kê đối với tình trạng căng thẳng và lo âu của cha mẹ. Tuy nhiên, độ tuổi của người chăm sóc và loại hình rối loạn của trẻ liên quan đến mức độ căng thẳng và lo âu ở cha mẹ; trong đó, cha mẹ trẻ tuổi và gia đình có con mắc rối loạn hành vi phức tạp (rối loạn phổ tự kỷ, ADHD) trải nghiệm mức độ khó khăn tâm lý cao hơn. Phát hiện này nhấn mạnh nhu cầu cấp thiết trong việc triển khai các chương trình tham vấn sức khỏe tâm thần và mạng lưới hỗ trợ xã hội chuyên biệt nhằm giảm thiểu áp lực và nâng cao năng lực ứng phó cho hệ thống gia đình trẻ rối loạn phát triển.

Tài liệu tham khảo

Abbeduto, L., Seltzer, M. M., Shattuck, P., Krauss, M. W., Orsmond, G., & Murphy, M. M. (2004). Psychological well-being and coping in mothers of youths with autism, Down syndrome, or fragile X syndrome. American Journal on Mental Retardation, 109(3), 237-254. https://doi.org/10.1352/ 0895-8017(2004)109.

Abbott, M., Bernard, P., & Forge, J. (2019). Communicating a diagnosis of autism spectrum disorder: A qualitative study of parents’ experiences. Clinical Child Psychology and Psychiatry, 24(3), 370-382. https://doi.org/10.1177/1359104518825260.

American Psychiatric Association. (2022). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed., text rev.). American Psychiatric Publishing. https://doi.org/10.1176/appi.books.9780890425787.

Baker-Ericzén, M. J., Brookman-Frazee, L., & Stahmer, A. (2005). Stress levels and adaptability in parents of toddlers with and without autism spectrum disorders. Research and Practice for Persons with Severe Disabilities, 30(4), 194-204. https://doi.org/10.2511/rpsd.30.4.194.

Benson, P. R. (2006). The impact of child symptom severity on depressed mood among mothers of children with ASD: The mediating role of rumination and coping. Journal of Autism and Developmental Disorders, 36(5), 685-695. https://doi.org/10.1007/s10803-006-0112-3.

Cohen, S., & Williamson, G. (1988). Perceived stress in a probability sample of the United States. In S. Spacapan & S. Oskamp (Eds.), The Social Psychology of Health (pp. 31-67). Newbury Park, CA: Sage.

Cohen, S., Kamarck, T., & Mermelstein, R. (1983). A global measure of perceived stress. Journal of Health and Social Behavior, 24(4), 385-396. https://doi.org/10.2307/2136404.

Gao, X., & Drani, S. (2025). Social support experiences in parents of children with ASD: A qualitative systematic review. SAGE Open, 15(2), 21582440251336174.

Gray, D. E. (2002). Ten years on: A longitudinal study of families of children with autism. Journal of Intellectual and Developmental Disability, 27(3), 213-222. https://doi.org/10.1080/1366825021 000008639.

Hastings, R. P. (2002). Parental stress and behaviour problems of children with developmental disabilities. Journal of Intellectual and Developmental Disability, 27(3), 149-160. https://doi.org/10.1080/ 1366825021000008620.

Hayes, S. A., & Watson, S. L. (2013). The impact of parenting stress: A meta-analysis of studies comparing the amounts of parenting stress in parents of children with and without autism spectrum disorder. Journal of Autism and Developmental Disorders, 43(3), 629-642. https://doi.org/10.1007/s10803-012-1604-y.

Huỳnh Tấn Mẫm. (2012). Stress và các yếu tố liên quan ở cha mẹ có con rối loạn phổ tự kỷ. Luận án Tiến sĩ Y học. Trường Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh.

Lazarus, R. S., & Folkman, S. (1984). Stress, appraisal, and coping. Springer Publishing Company.

Lee, E. H. (2012). Review of the psychometric properties of the perceived stress scale. Asian Nursing Research, 6(4), 121-127. https://doi.org/10.1016/j.anr.2012.08.004.

Lovell, B., & Wetherell, M. A. (2011). The cost of care: The impact of caregiver burden on the physiological health of carers of children with autism spectrum disorder. Psychoneuroendocrinology, 36(9), 1342-1348. https://doi.org/10.1016/j.psyneuen.2011.03.004.

Lushin, V., & O’Brien, M. (2016). Parental mental health and child outcomes in autism. Journal of Child and Family Studies, 25(7), 2300-2311. https://doi.org/10.1007/s10826-016-0391-y.

Nguyễn Thị Danh, Quách Thúy Minh, & Đỗ Minh Loan. (2015). Khảo sát stress, lo âu và trầm cảm ở các bà mẹ của trẻ tự kỷ tại Bệnh viện Nhi Trung ương. Tạp chí Nghiên cứu Y học, 97(5), 98-105.

Nguyễn Thị Mai Hương. (2020). Stress ở cha mẹ của trẻ có rối loạn phổ tự kỷ. Luận án Tiến sĩ Tâm lý học. Trường Đại học Sư phạm Hà Nội.

Phạm Thị Hòa. (2014). Nghiên cứu sự thích ứng với hoàn cảnh có con tự kỷ của cha mẹ ở Hà Nội. Luận văn Thạc sỹ Tâm lý học. Đại học Khoa học xã hội và nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội.

Schnabel, A., Wei, H., Auyeung, B., Tye, C., Vassos, E., Alvares, G. A., ... & Warrier, V. (2020). Psychopathology in parents of children with autism spectrum disorder: A systematic review and meta-analysis of prevalence. Clinical Child and Family Psychology Review, 23(1), 26-40. https://doi.org/10.1007/s10567-019-00302-3.

Spitzer, R. L., Kroenke, K., Williams, J. B., & Löwe, B. (2006). A brief measure for assessing generalized anxiety disorder: The GAD-7. Archives of Internal Medicine, 166(10), 1092-1097. https://doi.org/10.1001/archinte.166.10.1092.

Zaidman-Zait, A., Mirenda, P., Duku, E., Szatmari, P., Georgiades, S., Volden, J., ... & Pathways in ASD Study Team. (2017). Parenting stress over time in mothers and fathers of children with autism spectrum disorder. Autism, 21(3), 305-317. https://doi.org/10.1177/1362361316644748.