Một số quan điểm lý thuyết hiện đại về mức sinh
Một số quan điểm lý thuyết hiện đại về mức sinh
DOI:
https://doi.org/10.1243/2kcw7m95Từ khóa:
mức sinh, lý thuyết về mức sinh, khung phân tích mức sinhTóm tắt
Trong quá trình nghiên cứu quá độ dân số trên thế giới từ khoảng giữa thế kỷ 20 đến nay, nhiều quan điểm lý thuyết về mức sinh đã được phát triển, phổ biến và ứng dụng khá hữu hiệu. Bài viết chọn lọc tổng hợp 11 quan điểm lý thuyết hiện đại về mức sinh từ nhiều hướng tiếp cận, trong đó có những lý thuyết còn khá mới chưa được phổ biến ở Việt Nam. Việc xem xét vận dụng phù hợp và linh hoạt các lý thuyết này trong nghiên cứu xã hội học về hành vi sinh sản là cần thiết và rất có triển vọng, góp phần lý giải động thái mức sinh ở Việt Nam và các yếu tố tác động trong bối cảnh công nghiệp hóa và hiện đại hóa, hướng tới xây dựng và triển khai hiệu quả hơn các chính sách điều chỉnh mức sinh phù hợp với mục tiêu phát triển bền vững đất nước trong giai đoạn mới.
Tài liệu tham khảo
Becker, G., & Barro, R. (1988). A reformulation of the economic theory of fertility. Quarterly Journal of Economics, 103(1), 1–25.
Becker, G. (1960). An economic analysis of fertility. In Demographic and economic change in developed countries (pp. 209–240). Columbia University Press.
Bernardi, L., Mynarska, M., & Rossier, C. (2015). Fertility intentions and uncertainty in a life course perspective. In The future of fertility in industrialized countries (pp. 227–251). Oxford University Press.
Bongaarts, J. (1978). A framework for analyzing the proximate determinants of fertility. Population and Development Review, 4(1), 105–132.
Caldwell, J. (1976). Toward a restatement of demographic transition theory? Population and Development Review, 2(3–4), 321–366.
Caldwell, J. (2006). Demographic transition theory. Springer.
Chính phủ. (2019). Chiến lược dân số Việt Nam đến năm 2030 (Quyết định số 1679/QĐ-TTg ngày 22/11/2019).
Chính phủ. (2020). Chương trình điều chỉnh mức sinh phù hợp các vùng, đối tượng đến năm 2030 (Quyết định số 588/QĐ-TTg ngày 28/4/2020).
Dyson, T. (2010). Population change and national development: The enigmatic relationship. Population and Development Review, 36(1), 51–77.
Easterlin, R. A., & Crimmins, E. M. (1985). The fertility revolution: A supply-demand analysis. University of Chicago Press.
Elder, G. H., Jr. (1974). Children of the Great Depression: Social change in life experience. University of Chicago Press.
Greenhalgh, S. (1990). Toward a political economy of fertility: Anthropological perspectives. Population and Development Review, 16(1), 85–106.
Hoffman, L. W., & Hoffman, M. L. (1973). The value of children and the framing of fertility. In J. Fawcett (Ed.), Psychological perspectives on population. Basic Books.
Huinink, J., & Kohli, M. (2014). A life-course approach to fertility. Demographic Research, 30, 1293–1326.
IOS & ERIA. (2025). Determinants of fertility intentions and outcomes in low-fertility areas of Viet Nam.
Kaplan, H., & Bock, B. (2001). The economics of fertility in comparative perspective. Population and Development Review, 27(S1), 77–111.
Kirk, D. (1996). Demographic transition theory. Population Studies, 50(3), 361–387.
Landry, A. (1934). La révolution démographique: Études et essais sur les problèmes de la population. Sirey.
Lee, R. (2000). Intergenerational transfers and the economic life cycle: A long view. Population and Development Review, 26(S1), 1–30.
Lesthaeghe, R. (1995). The second demographic transition in Western countries: An interpretation. In K. O. Mason & A.-M. Jensen (Eds.), Gender and family change in industrialized countries (pp. 17–62). Clarendon Press.
Malthus, T. R. (1798). An essay on the principle of population. J. Johnson.
McDonald, P. (2000a). Gender equity in theories of fertility transition. Population and Development Review, 26(3), 427–439.
McDonald, P. (2000b). Gender equity, social institutions and the future of fertility. Journal of Population Research, 17(1), 1–16.
McDonald, P. (2000c). Sustaining fertility through public policy: The range of options. Population, 57(3), 417–446.
Morgan, S. P. (1982). Parity-specific fertility intentions and uncertainty. Demography, 19(3), 315–334.
Notestein, F. W. (1945). Population: The long view. In T. W. Schultz (Ed.), Food for the world (pp. 36–57). University of Chicago Press.
Nguyen Duc Vinh. (2021). Factors affecting fertility in Vietnam. Vietnam Social Sciences Journal, 5, 3–24.
Nguyễn Đức Vinh. (2017a). Những yếu tố quyết định tình trạng mức sinh thấp tại vùng Đông Nam Bộ và gợi mở cho chính sách dân số ở Việt Nam. Tạp chí Xã hội học, 1.
Nguyễn Đức Vinh. (2017b). Mức sinh trong bối cảnh già hóa dân số và mục tiêu phát triển bền vững ở Việt Nam. Tạp chí Xã hội học, 3, 52–66.
Szreter, S. (1993). The idea of demographic transition and the study of fertility change. Population and Development Review, 19(4), 659–701.
Tổng cục Thống kê. (2024). Kết quả chủ yếu điều tra dân số và nhà ở giữa kỳ thời điểm 0 giờ ngày 01/4/2024. Hà Nội: Nxb Thống kê.
Thompson, W. S. (1929). Population. American Journal of Sociology, 34(6), 959–975.
Van de Kaa, D. J. (1987). Europe’s second demographic transition. Population Bulletin, 42(1).
Van de Kaa, D. J. (1994). The second demographic transition revisited. In G. Beets et al. (Eds.), Population and family in the Low Countries 1993 (pp. 81–126).
Zaidi, B., & Morgan, S. P. (2017). The second demographic transition theory: A review and appraisal. Annual Review of Sociology, 43, 473–492.
Ajzen, I., & Barber, J. S. (2001). Explaining the demographic transition: An application of the theory of planned behavior. Population and Environment, 22(5), 505–527.
Coale, A. J. (1973). The demographic transition reconsidered. In International Population Conference, Liège 1973 (pp. 53–72). IUSSP.
Coale, A. J. (1986). The decline of fertility in Europe since the eighteenth century. In A. J. Coale & S. C. Watkins (Eds.), The decline of fertility in Europe (pp. 1–25). Princeton University Press.
Beck, U., & Beck-Gernsheim, E. (1995). The normal chaos of love. Polity Press.
Giddens, A. (1992). The transformation of intimacy: Sexuality, love, and eroticism in modern societies. Stanford University Press.
Sobotka, T., & Toulemon, L. (2012). Fertility in France and the EU. Population, 67(2), 153–204.
Sen, A. (1990). More than 100 million women are missing. The New York Review of Books.
Guilmoto, C. Z. (2015). The sex ratio transition in Asia: A century of change. Population and Development Review, 41(2), 247–269.
Poston, D. L., Jr., & Glover, K. (2005). Too many males: Marriage squeeze in China. Population Today, 33(6), 1–2.
Das Gupta, M., Chung, W., & Li, S. (2000). Why is son preference so persistent in East Asia? Population and Development Review, 26(4), 713–737.
WHO, OHCHR, UNFPA, UNICEF, & UN Women. (2011). Preventing gender-biased sex selection: An interagency statement. Geneva: World Health Organization.
