Nguồn lực tâm lý như một yếu tố trung gian trong mối quan hệ giữa căng thẳng thành tích học tập và sức khỏe tâm thần ở vị thành niên
Nguồn lực tâm lý như một yếu tố trung gian trong mối quan hệ giữa căng thẳng thành tích học tập và sức khỏe tâm thần ở vị thành niên
DOI:
https://doi.org/10.1243/8hma2h27Từ khóa:
Căng thẳng thành tích học tập, Sức khỏe tâm thần, Nguồn lực tâm lý, Lòng tự trọng, Tính tự hiệu quảTóm tắt
Nghiên cứu này nhằm kiểm định vai trò trung gian của các nguồn lực tâm lý cá nhân trong mối quan hệ giữa căng thẳng thành tích học tập và sức khỏe tâm thần ở học sinh trung học tại Việt Nam trên nhóm mẫu gồm 375 học sinh trung học cơ sở và trung học phổ thông tại Hà Nội. Các công cụ được sử dụng bao gồm thang đo Điểm mạnh và khó khăn (SDQ), thang đo Lòng tự trọng Rosenberg, thang đo Cái tôi hiệu quả tổng quát (GSE), thang đo Khả năng phục hồi tâm lý rút gọn và thang đo Sự kiện căng thẳng thành tích học tập. Phân tích cho thấy căng thẳng thành tích học tập có mối liên hệ thuận với các vấn đề sức khỏe tâm thần, đồng thời có mối liên hệ nghịch với lòng tự trọng, cái tôi hiệu quả và khả năng phục hồi tâm lý. Kết quả kiểm định trung gian cho thấy lòng tự trọng và cái tôi hiệu quả đóng vai trò trung gian có ý nghĩa trong mối quan hệ giữa căng thẳng thành tích học tập và sức khỏe tâm thần, trong khi khả năng phục hồi tâm lý không thể hiện vai trò trung gian. Hiệu ứng trực tiếp của căng thẳng thành tích học tập đối với sức khỏe tâm thần vẫn còn ý nghĩa, phản ánh ảnh hưởng đồng thời của cả trực tiếp và gián tiếp. Kết quả nghiên cứu khẳng định tầm quan trọng của các nguồn lực tâm lý, đặc biệt là lòng tự trọng và cái tôi hiệu quả, như những yếu tố bảo vệ trước tác động tiêu cực của căng thẳng thành tích học tập, đồng thời gợi ý các chương trình can thiệp học đường cần chú trọng phát triển nguồn lực tâm lý song song với các biện pháp quản lý và giảm thiểu căng thẳng.
Tài liệu tham khảo
Tài liệu tiếng Việt
1. Nguyễn Thị Mỹ Anh (2023). Áp lực học tập và khả năng phục hồi tâm lý ở sinh viên Y - Dược. Tạp chí Y Dược học Trường Đại học Y Dược Thái Bình, 54(2), tr. 79-85.
2. Đỗ Thị Lệ Hằng (2013). Căng thẳng của học sinh trung học phổ thông. Luận án tiến sỹ Tâm lý học. Học viện Khoa học Xã hội, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam.
3. Dương Thị Diệu Hoa, Vũ Khánh Linh, Trần Văn Thức (2007). Khó khăn tâm lý và nhu cầu tham vấn của học sinh trung học phổ thông. Tạp chí Tâm lý học, số 2(95),
tr. 36-42.
4. Hoàng Thị Thanh Huệ, Ngô Thanh Huệ (2022). Lo âu học tập và mối liên hệ với rối loạn lo âu ở học sinh trung học phổ thông tại Hà Nội. Tạp chí Khoa học Giáo dục Việt Nam, 48, 54-58.
5. Đặng Hoàng Minh, Bahr Weirss, Nguyễn Cao Minh (2013). Sức khỏe tâm thần trẻ em Việt Nam: Thực trạng và các yếu tố nguy cơ. Trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội.
6. UNICEF Việt Nam (2020). Nghiên cứu toàn diện về các yếu tố liên quan đến trường học ảnh hưởng đến sức khỏe tâm thần và sự phát triển toàn diện của trẻ em nam và nữ vị thành niên tại Việt Nam.
Tài liệu tiếng Anh
7. Achenbach, T. M. (1966). The classification of children's psychiatric symptoms: A factor-analytic study. Psychological monographs: General and applied, 80(7), 1.
8. Arain, M., Haque, M., Johal, L., Mathur, P., Nel, W., Rais, A.,... & Sharma, S. (2013). Maturation of the adolescent brain. Neuropsychiatric Disease and Treatment, 9, 449-461.
9. Bandura, A. (1977). Self-efficacy: Toward a unifying theory of behavioral change. Psychological Review, 84(2), 191.
10. Blascovich, J., & Tomaka, J. (1991) Measures of self-esteem. Measures of Personality and Social Psychological Attitudes, 1, 115-160.
11. Chen, W. W., & Wong, Y. L. (2014). What my parents make me believe in learning: The role of filial piety in Hong Kong students' motivation and academic achievement. International Journal of Psychology, 49(4), 249-256.
12. Chyu, E. P. Y., & Chen, J. K. (2022). Associations between academic stress, mental distress, academic self-disclosure to parents and school engagement in Hong Kong. Frontiers in Psychiatry, 13, 911530.
13. Carlson, D. J. (2001). Development and validation of a college resilience questionnaire. The University of Nebraska-Lincoln.
14. Eaton, S., Cornwell, H., Hamilton-Giachritsis, C., & Fairchild, G. (2022). Resilience and young people’s brain structure, function and connectivity: A systematic review. Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 132, 936-956.
15. Fletcher, D., & Sarkar, M. (2013). Psychological resilience: A review and critique of definitions, concepts and theory. European Psychologist, 18, 12-23. http://dx.doi.org/10.1027/
1016-9040/a000124.
16. Hayes, A. F. (2017). Introduction to mediation, moderation, and conditional process analysis: A regression-based approach. Guilford publications.
17. Khan, A., & Ungar, M. (2023). Resilience to self-harm: A scoping review of protective factors that aid in recovery among marginalized young people. Crisis: The Journal of Crisis Intervention and Suicide Prevention, 44(1), 61-69. https://doi.org/
10.1027/0227-5910/a000831.
18. Kouzma, N. M., & Kennedy, G. A. (2004). Self-reported sources of stress in senior high school students. Psychological Reports, 94(1), 314-316.
19. Luthans, F., Avolio, B. J., Avey, J. B., & Norman, S. M. (2007). Positive psychological capital: Measurement and relationship with performance and satisfaction. Personnel Psychology, 60(3), 541-572.
20. Masten, A. S., Best, K. M., & Garmezy, N. (1990). Resilience and development: Contributions from the study of children who overcome adversity. Development and Psychopathology, 2(4), 425-444.
21. Masten, A. S. (2011). Resilience in children threatened by extreme adversity: Frameworks for research, practice, and translational synergy. Development and Psychopathology, 23(2), 493-506.
22. Park, H. (2025). The relationship between career stress and non-suicidal self-injury among college students: Mediating effects of depression and resilience. Acta Psychologica, 257, 105078.
23. Pellerin, N., & Raufaste, E. (2020). Psychological resources protect well-being during the COVID-19 pandemic: A longitudinal study during the French lockdown. Frontiers in Psychology, 11, 590276.
24. Polanczyk, G. V., Salum, G. A., Sugaya, L. S., Caye, A., & Rohde, L. A. (2015). Annual research review: A meta‐analysis of the worldwide prevalence of mental disorders in children and adolescents. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 56(3), 345-365.
25. Racine, N., Cooke, J. E., Eirich, R., Korczak, D. J., McArthur, B., & Madigan, S. (2020). Child and adolescent mental illness during COVID-19: A rapid review. Psychiatry Research, 292, 113307.
26. Rippon, D., Shepherd, J., Wakefield, S., Lee, A., & Pollet, T. V. (2024). The role of self-efficacy and self-esteem in mediating positive associations between functional social support and psychological wellbeing in people with a mental health diagnosis. Journal of Mental Health, 33(6), 721-730.
27. Roberts, B. L., Dunkle, R., & Haug, M. (1994). Physical, psychological, and social resources as moderators of the relationship of stress to mental health of the very old. Journal of Gerontology, 49(1), S35-S43.
28. Rosenberg, M. (1965). Rosenberg self-esteem scale (RSE). Acceptance and commitment therapy. Measures Package, 61(52), 18.
29. Schwarzer, R., & Jerusalem, M. (1995). Generalized Self-Efficacy scale. In J. Weinman, S. Wright, & M. Johnston, Measures in health psychology: A user’s portfolio. Causal and control beliefs, 35-37. Windsor, UK: NFER-NELSON.
30. Smith, B. W., Dalen, J., Wiggins, K., Tooley, E., Christopher, P., & Bernard, J. (2008). The brief resilience scale: assessing the ability to bounce back. International Journal of Behavioral Medicine, 15(3), 194-200.
31. Sun, C., Feng, X., Sun, B., Li, W., & Zhong, C. (2022). Teachers’ professional identity and burnout among Chinese female school teachers: Mediating roles of work engagement and psychological capital. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(20), 13477.
32. Taber, K. S. (2018). The use of Cronbach’s alpha when developing and reporting research instruments in science education. Research in Science Education, 48(6), 1273-1296.
33. Taylor, S. E., & Stanton, A. L. (2007). Coping resources, coping processes, and mental health. Annu. Rev. Clin. Psychol., 3(1), 377-401.
34. Taylor, S. E. (2011). How psychosocial resources enhance health and well-being. Applied positive psychology: Improving everyday life, health, schools, work, and society, 65-77.
35. Taylor, S. E., Kemeny, M. E., Reed, G. M., Bower, J. E., & Gruenewald, T. L. (2000). Psychological resources, positive illusions, and health. American Psychologist, 55(1), 99.
36. Verma, S., & Gupta, J. (1990). Some aspects of high academic stress and symptoms. Journal of Personality and Clinical Studies, 6(1), 7-12.
37. Weidner, G., Kohlmann, C. W., Dotzauer, E., & Burns, L. R. (1996). The effects of academic stress on health behaviors in young adults. Anxiety, Stress, and Coping, 9(2), 123-133.
